U bevindt zich hier: Spelling Leestekens Gedachtestreep  
 LEESTEKENS
Aanhalingstekens ("")
Aanvullingsteken (-)
Apostrof (')
Beletselteken (...)
Dubbelpunt (:)
Gedachtestreep (-)
Haakje (())
Komma (,)
Koppelteken (-)
Punt (.)
Puntkomma (;)
Schuine streep (/)
Uitroepteken (!)
Vraagteken (?)
 SPELLING
Eszet of dubbele s
Hoofdletter
Samenstellingen
Leestekens
Woordscheiding
Telefoonalfabet

GEDACHTESTREEP
 

Met de gedachtenstreep (der Gedankenstrich) last men een langere pauze in bij het lezen. Dit kan opzettelijk bedoeld zijn om iets onverwachts in te leiden, of om een aanvulling op het eerder vermelde aan te kondigen, of om een extra pauze in te lassen tussen twee totaal onafhankelijke zinnen ter verduidelijking dat in dezelfde paragraaf een ander thema aangesneden wordt.

 

 

1. In een zin kan een gedachtestreep een onoverwacht iets aankondigen. De gedachtenstreep houdt er als het ware even de spanning in. In de plaats van dergelijke gedachtenstreep zou evengoed een dubbelpunt of een komma gezet kunnen worden, hoewel dan de pauze korter gehouden wordt. Na dergelijke gedachtestreep begint hetgeen volgt niet met een hoofdletter (tenzij een substantief of substantivering). Voorbeelden:

Sie trat in das Zimmer und sah ihren Mann.
Zuletzt tat er etwas, woran niemand gedacht hatte er beging Selbstmord.
Plötzlich ein vielstimmiger Schreckensruf!

Maar ook mogelijk:

Plötzlich: ein vielstimmiger Schreckensruf!
Plötzlich, ein vielstimmiger Schreckensruf!

 

2. Met de gedachtenstreep kan men ook aanvullingen of nadere verklaringen voor de net daarvoor vermelde gegevens inlassen. Dergelijke aanvulling kan een afsluitend uitroep- of vraagteken hebben, echter geen punt. Staat de aanvulling ergens in de zin, dan is zij begrensd door een gedachtestreep ervoor en een gedachtestreep erachter. In de plaats ervan zouden ook haakjes kunnen gebruikt worden. Volgt op die aanvulling een ondergeschikte zin, dan staat na de tweede gedachtstreep een komma. Staat de aanvulling op het einde van de globale zin, dan volgt geen tweede gedachtestreep. Vaak worden aanvullingen of nadere verklaringen ingeleid door de bijwoorden "also, besonders, das heißt (d. h.), das ist (d. i.), genauer, insbesondere, nämlich, und das, und zwar, vor allem, zum Beispiel (z. B.)". Na dergelijke gedachtestreep begint hetgeen volgt niet met een hoofdletter (tenzij een substantief of substantivering). Voorbeelden:

Eines Tages es war mitten im Sommer! hagelte es.
Eines Tages es war mitten im Sommer hagelte es.
Wir gingen in die Hütte einen kalten Raum mit kleinen Fenstern.
Sie isst gern Obst besonders Apfelsinen und Bananen.
Sie betonte ich weiß es noch ganz genau , dass sie für einen Erfolg nicht garantieren könne.
Wir erwarten dich nächste Woche und zwar am Dienstag.
Sie die Gärtnerin weiß es ganz genau.
die Gärtnerin die weiß das ganz genau.
Wir beide du und ich wissen das genau.
Und du und ich wir beide wissen das genau.

 

3. Tenslotte kan een gedachtestreep tussen twee onafhankelijke volzinnen staan om aan te geven, dat in dezelfde paragraaf een totaal ander thema wordt aangesneden, of dat een andere persoon aan het woord komt. Het is vanzelfsprekend, dat de tweede volzin ook met een hoofdletter begint. Voorbeelden:

Wir sind nicht in der Lage, diesen Wunsch zu erfüllen. Nunmehr ist der nächste Punkt der Tagesordnung zu besprechen.
Komm bitte einmal her! Ja, ich komme sofort.

 

 

 

 

Alle gegevens baseren zich op het Duits spellingsbesluit van maart 2006, in voege getreden in augustus 2006. Verantwoordelijkheid voor layout: Sebastian Norbert Hope, Niedersachsen, Deutschland (zie contact).