U bevindt zich hier: Spelling Leestekens Koppelteken  
 LEESTEKENS
Aanhalingstekens ("")
Aanvullingsteken (-)
Apostrof (')
Beletselteken (...)
Dubbelpunt (:)
Gedachtestreep (-)
Haakje (())
Komma (,)
Koppelteken (-)
Punt (.)
Puntkomma (;)
Schuine streep (/)
Uitroepteken (!)
Vraagteken (?)
 SPELLING
Eszet of dubbele s
Hoofdletter
Samenstellingen
Leestekens
Woordscheiding
Telefoonalfabet

KOPPELTEKEN
 

Het koppelteken (der Bindestrich) biedt de mogelijkheid om bestanddelen van een samenstelling te accentueren, om verwarringen te voorkomen of om de leesbaarheid gemakkelijker te maken. Ter gebruik ervan bestaan in het Duits vaste regels, hoewel vaak ook een grote vrijheid gelaten wordt.
Koppeltekens tussen plaats- en eigennamen zijn vaak afwijkend van onderstaande regels, gezien eigennamen door de ambtenarij met vaak aloude tradities vastgelegd werden en niet veranderd kunnen worden. Zie echter helemaal onderaan deze pagina voor een aantal regels in verband met het samenzetten van plaats- en eigennamen.

Volgens de Duitse spelling wordt het Nederlandse koppelteken ter vervanging van gezamelijke bestanddelen uit een opsomming van samenstellingen (zoals in "Haupt- und Nebeneingang") in Duitse teksten niet beschouwd als een koppelteken, maar als een afzonderlijk leesteken, namelijk het aanvullingsteken.

 

Samenstellingen zonder plaats- of eigennamen
Samenstellingen met plaats- of eigennamen

 

 

Samenstellingen zonder plaats- of eigennamen:

1. Men moet een koppelteken plaatsen in samenstellingen van woorden met een enkele letter, met afkortingen of met cijfers.

Voorbeelden met een enkele letter:
A-Dur
b-Moll
b-Strahlen
i-Punkt
S-Kurve
T-Shirt
x-beinig
y- Achse
Fugen-s

Voorbeelden met afkortingen:
dpa-Meldung
D-Zug
km-Bereich
UNO-Sicherheitsrat
Fußball-WM
Lungen-Tbc
UV-bestrahlt
Dipl.-Ing. (= Diplomingenieur)

Voorbeelden met cijfers:
3-Tonner
8-Zylinder
5-mal
100-prozentig
der 17-Jährige
8:6-Sieg

Maar er mag geen koppelteken geplaatst worden tussen een woord en een ander woord dat op zich een afkorting is zoals "Bus, Akku". Voorbeelden:

Busfahrt
Akkubehälter

 

2. In samenstellingen met achtervoegsels zet men enkel een koppelteken als dit met een enkele letter verbonden wordt, nooit anders. Voorbeelden:

der x-te
zum x-ten Mal
die n-te Potenz

Maar:

abclich
der 68er
ein 32stel
100%ig
ein 100stel-Millimeter
die 61er-Bildröhre
in den 80er-Jahren

 

3. Men zet een koppelteken in samenstellingen die in hun geheel een substantivering weergeven. Indien het daarbij om een samenstelling gaat van een werkwoord met andere woorden, dan mag een koppelteken alleen als het werkwoord verbonden wordt met meer dan twee andere delen. Voorbeelden:

das Entweder-oder
das Teils-teils
das Sowohl-als-auch
das Walkie-Talkie
das Auf-die-lange-Bank-Schieben
das An-den-Haaren-Herbeiziehen
das Von-der-Hand-in-den-Mund-Leben

Maar:

das Autofahren
das Ballspielen
das Inkrafttreten

 

4. Men zet steeds een koppelteken in samenstellingen die op zich bestaan uit enerzijds een samenstelling met koppeltekens en anderzijds bijkomende woorden. Voorbeelden:

A-Dur-Tonleiter
Vitamin-B-haltig
K.-o.-Schlag
800-Jahr-Feier
40-Stunden-Woche
Kopf-an-Kopf-Rennen
Links-rechts-Kombination
Als-ob-Philosophie
Do-ityourself-Bewegung

 

5. Men zet ook koppeltekens in samengestelde adjectieven, waarvan de onderdelen bestaan uit gelijkrangige adjectieven. Dit indien het geheel zonder koppeltekens onoverzichtelijk zou worden. Voorbeelden:

der wissenschaftlich-technische Fortschritt
deutsch-österreichische Angelegenheiten
physikalisch-chemisch-biologische Prozesse

 

6. Voor het overige mag men - moet niet maar is toch aanbevolen - steeds koppeltekens gebruiken om accenten in een samenstelling te leggen, of om de overzichtelijkheid of misverstanden te verbeteren, of indien drie gelijke letters op elkaar volgen. Voorbeelden:

der dass-Satz / dassatz
die Ich-Erzählung / Icherzählung
das Nach-Denken / nachdenken
Vor-Sätze / Vorsätze
Arbeiter-Unfallversicherungsgesetz / Arbeiterunfallversicherungsgesetz
Drucker-Zeugnis & Druck-Erzeugnis / Druckerzeugnis
Musiker-Leben & Musik-Erleben / Musikerleben
Kaffee-Ersatz / Kaffeeersatz
See-Elefant / Seeelefant

 

 

Samenstellingen met plaats- of eigennamen:

De samenstelling van plaats- of eigennamen met of zonder koppelteken is afhankelijk van de ambtenarij in heden en verleden en kan nooit veranderd worden. Los van deze bedenking gelden volgende regels:

1.Indien een samenstelling bestaat uit een twee delen, waarvan het tweede deel een plaats- of eigennaam is (het eerste deel mag daarbij ook een naam zijn), dan zet men er steeds een koppelteken tussen. Voorbeelden:

Blumen-Richter
Foto-Müller
Schmidt-Wilpert
Karl-Heinz
Baden-Württemberg
sankt-gallischen
alt-wienerisch

 

2.Bij samenstellingen uit meer dan twee woorden, waarbij minstens het eerste woord een plaats- of eigennaam is, zet men koppeltekens tussen alle delen. Voorbelden:

Heinrich-Heine-Platz
Oder-Neiße-Grenze
Johann-Sebastian-Bach-Gymnasium

 

3.Bij samenstellingen uit een eerste deel als naam en een tweede deel als een ander woord of als een samenstelling zonder koppeltekens, mag men - moet niet - een koppelteken gebruiken. Voorbeelden:

Johannes-Passion / Johannespassion
Goethe-Geburtshaus / Goethegeburtshaus
Helsinki-Nachfolgekonferenz

 

4. Als een geografische plaats door een daaropvolgend woord nader bepaald wordt, mag men - moet niet - een koppelteken ertussen plaatsen. Voorbeelden:

München-Ost / München Ost
Frankfurt-Hauptbahnhof / Frankfurt Hauptbahnhof

 

5. Men mag geen koppelteken gebruiken bij verzamelnamen waarin een eigennaam voorkomt. Voorbeelden:

Meckerfritze
Gänseliesel

 

 

 

 

Alle gegevens baseren zich op het Duits spellingsbesluit van maart 2006, in voege getreden in augustus 2006. Verantwoordelijkheid voor layout: Sebastian Norbert Hope, Niedersachsen, Deutschland (zie contact).