U bevindt zich hier: Spelling Woordscheiding  
 SPELLING
Eszet of dubbele s
Hoofdletter
Samenstellingen
Leestekens
Woordscheiding
Telefoonalfabet

WOORDSCHEIDING
 

Woordscheiding op het einde van een lijn wordt geregeld door de paragrafen 107 tot 113 van het spellingsbesluit maart 2006. Woorden kunnen naar wel bepaalde regels op het einde van een lijn afgebroken worden om op een volgende lijn te vervolgen...

 

Algemene principes
Samengestelde woorden en woorden met voorvoegsel
Enkelvoudige woorden en woorden met achtervoegsel
Speciale gevallen

 

 

Algemene principes

Algemeen gelden volgende regels voor het afbreken van woorden op het einde van een lijn in de tekst:

  • Ter afbreking gebruikt men het afbreekteken (-).
  • Alleen woorden, bestaande uit meerdere lettergrepen kunnen afgebroken worden.
  • Algemeen breekt men af op de grenzen van lettergrepen daar, waar men bij het langzaam lezen van het woord afzonderlijke woorddelen zou kunnen horen. Maar lees de regels hieronder voor samenstellingen en voor enkelvoudige woorden...
  • Klinkers aan het begin of aan het einde van een woord worden nooit van de rest van het woord gescheiden.
  • Verwarringstichtende afbrekingen moeten vermeden worden.

Voorbeelden:

Bau-er
Ei-er
steu-ern
Mu-se-um
in-di-vi-du-ell
Fa-mi-li-en
ehr-lich

Voorbeelden waarbij geen afbreking mogelijk is:

Abend (klinker aan woordbegin)
Kleie (klinker aan woordeinde)
Ju-li-abend
Bio-müll ("Bio" kan niet verder afgebroken worden, want klinker op het einde van dat woord in de samenstelling "Biomüll")
An-alphabet (niet: "Anal-phabet", wat wel zeer verwarrend is!)
Sprech-erziehung (niet: "Sprecher-ziehung"; het woord handelt helemaal niet over een spreker)
Ur-instinkt (niet: "Urin-stinkt" !)

 

 

Samengestelde woorden en woorden met voorvoegsel

Samengestelde woorden en woorden met voorvoegsel (zoals "be-, ver-, ab-, er-, ent-, enzomeer") breekt men aan de afzonderlijke bestanddelen af. Voorbeelden:

Heim-weg
Week-end
Ent-wurf
Er-trag
Ver-lust
Dia-gramm
At-traktion
In-stanz

 

 

Enkelvoudige woorden en woorden met achtervoegsel

1. Enkelvoudige woorden en woorden met achtervoegsel (zoals "-lich, -ig, -ell, -el, vervoegings- of verbuigingsuitgangen") kunnen steeds afgebroken worden tussen twee opeenvolgende klinkers die elk tot een andere lettergreep behoren. Voorbeelden:

Bau-er
europä-ische
Foli-en
freu-en
klei-ig
Lai-en
re-ell

 

2. Indien in enkelvoudige woorden en woorden met achtervoegsel slechts één medeklinker tussen klinkers staat, dan moet bij afbreking die medeklinker mee verschuiven naar de volgende lijn. Voorbeelden:

Au-ge
Bre-zel
He-xe
bei-ßen
(een "ß" wordt beschouwd als 1 medeklinker)
Rei-he (een "h" na een klinker wordt bij woordscheiding beschouwd als een medeklinker, ook al wordt die in de uitspraak beschouwd als deel van de klinker)
Trai-ning
trau-rig
nei-disch
Hei-mat

 

3. Indien in enkelvoudige woorden en woorden met achtervoegsel meerdere medeklinkers tussen klinkers staan, dan wordt steeds (en slechts) de laatste van die klinkers mee verschoven naar de volgende lijn, ongeacht de samenstelling van een lettergreep. (Maar uitzonderingen hierop volgen in punt 4 en punt 5.) Voorbeelden:

El-tern
Gar-be
Hop-fen
ros-ten
leug-nen
Wel-le
ren-nen
müs-sen
zän-kisch
Ach-tel
ber-gig
wid-rig
Ar-mut
sechs-te
imp-fen
knusp-rig
Kanz-ler

 

4. Staan in enkelvoudige woorden en woorden met achtervoegsel meerdere medeklinkers na elkaar waarbij deze medeklinkers als één medeklinker fungeren (bv: "ch, ck, sch, ph, rh, sh, th, enzomeer"), dan wordt de gehele opeenvolging van deze medeklinkers mee verschoven naar de volgende lijn, dit in tegenstelling aan de regel 3 hier net boven. Voorbeelden:

la-chen
wa-schen
Deut-sche
Sa-phir
Myr-rhe
Fa-shion
Zi-ther
bli-cken

 

5. In vreemde enkelvoudige woorden en in vreemde woorden met achtervoegsel kunnen een medeklinker, of een opeenvolging van meerdere medeklinkers waarbij deze als één medeklinker fungeren, met de daaropvolgende medeklinkers "l, n of r" ofwel afgebroken worden volgens regel 3 hierboven, ofwel samen met die "l, n of r" naar de volgende regel verschoven worden. Voorbeelden:

nob-le (volgens regel 3) /no-ble
Zyk-lus (volgens regel 3) /Zy-klus
Mag-net (volgens regel 3) /Ma-gnet
Feb-ruar (volgens regel 3) /Fe-bruar
Hyd-rant (volgens regel 3) /Hy-drant
Arth-ritis (volgens regel 3) /Ar-thritis

 

 

Speciale gevallen

6. Woorden die in het verleden of vanuit hun oorsprong als samenstellingen of als woorden met voorvoegsel beschouwd werden, maar tegenwoordig niet meer als dusdanig aanzien worden, kan men afbreken volgens de regel voor samenstellingen en woorden met voorvoegsel of volgens de regels voor enkelvoudige woorden en woorden met achtervoegsel, vrij te kiezen. Moeilijkheid voor een anderstalige (en zelfs voor een Duitstalige) is het weten dat een woord vroeger of vanuit oorsprong een samenstelling was maar tegenwoordig niet meer als dusdanig ervaren wordt, wat nog moeilijker is bij totaal vreemde woorden... Voorbeelden:

hin-auf (volgens samenstellingen - bestaat uit de woorden "hin" + "auf" en uit de bestanddelen "hin-auf") /hi-nauf (volgens enkelvoudige woorden, regel 2)

her-an (volgens samenstellingen - bestaat uit de woorden "her" + "an" en uit de bestanddelen "her-an") /he-ran (volgens enkelvoudige woorden, regel 2)

dar-um (volgens samenstellingen - bestaat uit de woorden "dar" + "um" en uit de bestanddelen "dar-um") /da-rum (volgens enkelvoudige woorden, regel 2)

war-um (volgens samenstellingen - bestaat uit de woorden "war" + "um" en uit de bestanddelen "war-um") /wa-rum (volgens enkelvoudige woorden, regel 2)

Chrys-antheme (volgens samenstellingen - bestaat uit de woorden "Chrys" + "antheme" en uit de bestanddelen "Chrys-an-the-me") /Chry-santheme (volgens enkelvoudige woorden, regel 2)

Hekt-ar (volgens samenstellingen - bestaat uit de woorden "Hekt" + "ar" en uit de bestanddelen "Hekt-ar") /Hek-tar (volgens enkelvoudige woorden, regel 3)

Heliko-pter (volgens samenstellingen - bestaat uit de woorden "Heliko" + "pter" en uit de bestanddelen "He-li-ko-pter") ,/Helikop-ter (volgens enkelvoudige woorden, regel 3)

inter-essant (volgens woord met voorvoegsel - bestaat uit het voorvoegsel "inter" + het woord "essant" en uit de bestanddelen "in-ter-es-sant") /inte-ressant (volgens enkelvoudige woorden, regel 2)

Lin-oleum (volgens samenstellingen - bestaat uit de woorden "lin" + "oleum" en uit de bestanddelen "Lin-o-le-um") /Li-noleum (volgens enkelvoudige woorden, regel 2)

Päd-agogik (volgens woord met voorvoegsel - bestaat uit het voorvoegsel "ped(o)" + het woord "agogiek" en uit de bestanddelen "Päd-a-go-gik") /Pä-dagogik (volgens enkelvoudige woorden, regel 2)

Bemerking: Vooral het woord "Helikopter" zou u kunnen verrassen. Dit woord is echter een samenstelling van twee Griekse woorden, namelijk "helix" (= gedraaid) en "pteron"(= vleugel). En "Linoleum" is een samenstelling van twee Romeinse woorden, namelijk het woord "linum" (= vlas) en "oleum"(=olie).

 

 

 

 

Alle gegevens baseren zich op het Duits spellingsbesluit van maart 2006, in voege getreden in augustus 2006. Verantwoordelijkheid voor layout: Sebastian Norbert Hope, Niedersachsen, Deutschland (zie contact).