U bevindt zich hier: Spelling Samenstellingen Bijwoorden  
 SAMENSTELLINGEN
Adjectieven
Bijwoorden
Substantieven
Voegwoorden
Voornaamwoorden
Voorzetsels
Werkwoorden
 SPELLING
Eszet of dubbele s
Hoofdletter
Samenstellingen
Leestekens
Woordscheiding
Telefoonalfabet

SAMENSTELLING VAN BIJWOORDEN
 

Meerdelige bijwoorden schrijft men aaneen als de woordsoort, de woordvorm of de betekenis van de afzonderlijke delen van de samenstelling niet duidelijk herkenbaar is.

Voorbeeld:

"bergab": Schrijft men "Berg ab" dan is het niet duidelijk welk soort woord "ab" is, want het voorzetsel "ab" zou normalerwijze voor het woord "Berg" moeten staan. "Ab" is hier ook geen bijwoordelijke vorm van het voorzetsel. Dat wordt duidelijk in volgende zin: "Er lief Berg ab." Als "ab" een bijwoordelijke vorm zou zijn, dan mag men het woord weglaten zonder dat de zinsconstructie mank loopt. Als men dit probeert, bekomt men echter wel een manke zin: "Er liep Berg." Gevolg: alleen de samenstelling "bergab" is aanvaardbaar en dan wordt het tweede deel "ab" wel bijwoordelijk.

"zu Ende": Hier is duidelijk het voorzetsel "zu" te herkennen, dat op de juiste plaats staat. Deze woordgroep vormt op zich een bijwoord.


Opmerkingen.



Voorbeelden

bergab
bergauf
kopfüber
landaus
landein
stromabwärts
stromaufwärts
tagsüber
zweifelsohne
 

Bijwoorddeel Voorbeelden
-dessen indessen, infolgedessen, unterdessen
-dings allerdings, neuerdings, schlechterdings
-falls allenfalls, ander(e)nfalls, keinesfalls, schlimmstenfalls
-halber ehrenhalber, umständehalber
-mal diesmal, einmal, zweimal, keinmal, manchmal
-maßen dermaßen, einigermaßen, gleichermaßen, solchermaßen, zugegebenermaßen
-orten -orts allerorten, mancherorten allerorts, ander(e)norts, mancherorts
-seits allseits, allerseits, and(e)rerseits, einerseits, meinerseits
-so -teils ebenso, genauso, geradeso, sowieso, umso, wieso einesteils, großenteils, meistenteils
-wärts himmelwärts, meerwärts, seitwärts
-wegen deinetwegen, deswegen, meinetwegen
-wegs geradewegs, keineswegs, unterwegs
-weil alldieweil, alleweil, derweil
-weilen bisweilen, derweilen, zuweilen
-weise probeweise, klugerweise, schlauerweise
-zeit all(e)zeit, derzeit, jederzeit, seinerzeit, zurzeit
-zeiten beizeiten, vorzeiten, zuzeiten
-zu allzu, geradezu, hierzu, immerzu
Bijwoorddeel Voorbeelden

 
Eerste deel Voorbeelden
bei- beileibe, beinahe, beisammen, beizeiten
der- derart, dereinst, dergestalt, dermaßen, derweil(en), derzeit
irgend- irgendeinmal, irgendwann, irgendwie, irgendwo, irgendwohin
nichts- nichtsdestominder, nichtsdestoweniger
zu- zuallererst, zuallerletzt, zuallermeist, zuerst, zuhauf, zuhinterst, zuhöchst, zuletzt, zumal, zumeist, zumindest, zunächst, zuoberst, zutiefst, zuunterst, zuweilen, zuzeiten
Eerste deel Voorbeelden



Opmerkingen

1. Men schrijft delen van een samengesteld bijwoord nooit aaneen als een deel ervan met andere woorden uitgebreid wordt.

Voorbeelden:

stromabwärts -> den Strom abwärts
ehrenhalber -> der Ehre halber
keinesfalls -> in keinem Fall
erstmals -> das erste Mal
bekannterweise -> in bekannter Weise
jederzeit -> zu jeder Zeit
irgendein -> irgend so ein/eine/einer
irgendwas -> irgend so etwas




2. Men schrijft ook nooit aaneen als de woordsoort, de woordvorm of de betekenis van de twee afzonderlijke delen van het samengestelde bijwoord wel duidelijk herkenbaar is.

Voorbeelden:

zu Ende
zu Fuß
zu Hilfe
zu Lande
zu Wasser und zu Lande
zu Schaden



3. Bij alle volgende bijwoorden staat het de schrijver vrij om aaneen te schrijven of niet:

außerstand setzen/außer Stand setzen
außerstande sein/außer Stande sein
imstande sein/im Stande sein
infrage stellen/in Frage stellen
instand setzen/in Stand setzen
zugrunde gehen/zu Grunde gehen
zuhause/zu Hause [bleiben, sein]
zuleide tun/zu Leide tun
zumute sein/zu Mute sein
zurande kommen/zu Rande kommen
zuschanden machen, werden/zu Schanden machen, werden
zuschulden kommen lassen/zu Schulden kommen lassen
zustande bringen/zu Stande bringen
zutage fördern, treten/zu Tage fördern, treten
zuwege bringen/zu Wege bringen



 

Alle gegevens baseren zich op het Duits spellingsbesluit van maart 2006, in voege getreden in augustus 2006. Verantwoordelijkheid voor layout: Sebastian Norbert Hope, Niedersachsen, Deutschland (zie contact).